ÁP LỰC CỦA SỰ HOÀN HẢO: KHI PHỤ NỮ DẦN KIỆT SỨC
Trong môi trường công sở, cô ấy thường được nhìn nhận như hình mẫu của người “luôn chu toàn mọi việc”. Công việc luôn hoàn thành đúng hạn, mọi rủi ro đều được lường trước, và vẻ ngoài chuyên nghiệp, năng lực dường như lúc nào cũng được giữ vững. Thế nhưng phía sau hình ảnh ấy, nhiều phụ nữ đang âm thầm trải qua một trạng thái được gọi là “burnout thầm lặng” (Quiet Burnout). Đó không phải là sự sụp đổ đột ngột hay kịch tính, mà là quá trình kiệt sức diễn ra chậm rãi, âm ỉ; khi năng lượng và nhiệt huyết dần bị bào mòn theo thời gian.
Với nhiều phụ nữ cầu tiến, giá trị bản thân thường gắn chặt với thành tựu và vai trò họ đảm nhận. Khi danh tính được xây dựng quanh việc trở thành “người đáng tin cậy” hay “người dẫn đầu”, thì việc nghỉ ngơi lại mang cảm giác như một sự thất bại về mặt đạo đức. Bạn không chỉ đơn thuần là cảm thấy mệt mỏi; mà bạn đang tiếc nuối cho chính phiên bản “có thể làm được tất cả” của chính mình. Dần dần, chiếc mặt nạ của sự hoàn hảo trở thành một chiếc lồng vô hình, khiến việc thừa nhận sự quá tải hay mở lời nhờ giúp đỡ trở nên khó khăn, cho đến khi ngọn lửa nhiệt huyết bên trong dần lụi tắt.
Những dấu hiệu đáng chú ý
Burnout hiếm khi xuất hiện một cách đột ngột; nó thường hình thành âm thầm theo thời gian. Theo mô hình nghiên cứu của Elizabeth Simpson, các biểu hiện của burnout thường bộc lộ qua ba khía cạnh chính: thể chất, cảm xúc và nhận thức. Nếu bạn nhận thấy mình có từ ba dấu hiệu trở lên trong số những biểu hiện dưới đây, đó có thể là tín hiệu cho thấy bạn đang tiến gần đến trạng thái kiệt sức.
Thể chất:
Mệt mỏi kéo dài dù đã nghỉ ngơi, đau đầu do căng thẳng thường xuyên, và hệ miễn dịch suy yếu khiến cơ thể dễ bị bệnh.
Cảm xúc / tinh thần:
Dễ cáu gắt với người thân, cảm giác lo âu hoặc nặng nề khi nghĩ đến tuần làm việc mới (đặc biệt vào tối Chủ Nhật), cùng xu hướng trở nên tiêu cực hoặc hoài nghi hơn bình thường.
Nhận thức:
Khó tập trung, suy giảm trí nhớ, gặp khó khăn khi đưa ra những quyết định đơn giản (như chọn bữa ăn), và cảm thấy khả năng sáng tạo hoặc giải quyết vấn đề dần suy giảm.
Burnout trong bối cảnh khoa học và những nghiên cứu tiền đề
Để hiểu rõ vì sao burnout không chỉ là vấn đề của từng cá nhân mà còn mang tính hệ thống, cần nhìn vào những dữ liệu học thuật đã được công bố. Một nghiên cứu trên Tạp chí Quốc tế về Nghiên cứu và Đổi mới trong Khoa học Xã hội (IJRISS) cho thấy tình trạng kiệt sức có sự khác biệt rõ rệt giữa các giới, đồng thời chịu ảnh hưởng mạnh từ những yếu tố kinh tế – xã hội đặc thù. Những phát hiện này cho thấy burnout không đơn thuần xuất phát từ khả năng chịu đựng của mỗi người, mà còn liên quan đến bối cảnh xã hội và những áp lực cấu trúc mà họ phải đối mặt.
Giả thuyết về “Gánh nặng kép”
Các nghiên cứu trước đây đã liên tục nhắc đến hiện tượng “Gánh nặng kép” hay còn gọi là “Ca làm việc thứ hai”. Nghiên cứu của Hochschild (1989) và sau này là Ahsan (2016) chứng minh rằng: Dù giữ vị trí cao ở công ty, phụ nữ vẫn phải gánh vác phần lớn “việc không tên” tại nhà như nấu ăn hay dọn dẹp. Đó là những áp lực vô hình khi phải ghi nhớ mọi thứ: từ việc mua thực phẩm, lịch tiêm chủng của con cho đến việc cân bằng cảm xúc của các thành viên trong gia đình.
Sự giằng xé giữa Công việc – Gia đình
Khi sử dụng Thang đo kiệt sức tiêu chuẩn (Maslach Burnout Inventory ), các nhà khoa học nhận thấy phụ nữ luôn có điểm số về “Cạn kiệt cảm xúc” cao hơn hẳn nam giới. Một nghiên cứu then chốt cho thấy: Sự giằng xé giữa công việc và gia đình chính là “ngòi nổ” lớn nhất dẫn đến burnout ở phụ nữ. Khi áp lực công việc quá lớn mà nguồn lực hỗ trợ (như thời gian, sự giúp đỡ) lại quá ít, sự mâu thuẫn giữa hai vai trò này sẽ đẩy cơ thể vào trạng thái căng thẳng triền miên.
Sức mạnh của sự thấu hiểu và hỗ trợ
Nhiều nghiên cứu tổng hợp cho thấy sự hỗ trợ từ những người xung quanh có thể trở thành “lá chắn” quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe tinh thần. Tuy vậy, một nghịch lý thường gặp là phụ nữ có xu hướng cho đi sự quan tâm nhiều hơn so với những gì họ nhận lại. Điều này dễ dẫn đến tình trạng “kiệt sức vì quá thấu cảm”, khi bạn liên tục chăm sóc cảm xúc cho người khác đến mức quên mất nhu cầu của chính mình.
Các dữ liệu cũng chỉ ra rằng trong những môi trường làm việc nơi nhân viên không cảm nhận được sự quan tâm hoặc hỗ trợ từ tổ chức, phụ nữ có nguy cơ rơi vào trạng thái kiệt sức cao hơn đáng kể so với nam giới ở cùng vị trí. Điều này càng cho thấy tầm quan trọng của một môi trường làm việc thấu hiểu, nơi sự hỗ trợ và kết nối được xem là một phần thiết yếu của sức khỏe tinh thần.
Những động cơ thầm lặng đẩy chúng ta đến kiệt sức
Động cơ bên trong: Cái bẫy của chủ nghĩa hoàn hảo và giá trị bản thân
Với nhiều phụ nữ luôn khao khát thành tựu, khái niệm “ổn định” đôi khi lại bị xem như một thất bại. Giá trị bản thân dễ bị gắn chặt với những đầu việc đã hoàn thành hay những mục tiêu đã đạt được. Chính vì vậy, xu hướng gồng mình quá mức (over-functioning) dần hình thành: bạn ôm đồm thêm trách nhiệm, không phải vì có thời gian, mà vì khó chấp nhận bất kỳ điều gì nằm ngoài tiêu chuẩn hoàn hảo mà mình đặt ra. Khi đó, năng lượng không chỉ tiêu hao cho công việc, mà còn bị bào mòn bởi nỗi lo rằng mình sẽ “kém cỏi” nếu không làm tốt mọi thứ.
Động cơ bên ngoài: Gánh nặng cảm xúc vô hình
Elizabeth Simpson đã bóc tách một sự thật trần trụi về “Lao động cảm xúc” (Emotional Labor). Đây là loại công việc “không lương” và cũng không được ghi nhận trong mô tả công việc, là những nỗ lực thầm lặng để điều chỉnh cảm xúc của bản thân nhằm giữ cho môi trường xung quanh luôn hài hòa.
Trong môi trường công sở, phụ nữ thường mặc nhiên được kỳ vọng trở thành người xoa dịu căng thẳng, kết nối mọi người hoặc giữ bầu không khí dễ chịu. Điều đó có nghĩa là mỉm cười ngay cả khi đang mệt mỏi, khéo léo từ chối để tránh làm mất lòng, và liên tục chú ý đến cảm xúc của người khác. Dù ít khi được ghi nhận, lớp áp lực vô hình này lại có thể bào mòn năng lượng tinh thần của phụ nữ theo thời gian.
Hướng đến hành trình phát triển bền vững
Phục hồi từ burnout không chỉ là một kỳ nghỉ ngắn ngày. Đó là sự thay đổi sâu sắc trong cách mỗi người kết nối với công việc, cuộc sống và chính bản thân mình.
Văn hóa nơi làm việc và năng lực lãnh đạo
Các nghiên cứu cho thấy những môi trường làm việc nuôi dưỡng niềm tin, sự ghi nhận và các mối quan hệ tích cực có thể giúp giảm đáng kể tình trạng burnout, đặc biệt ở phụ nữ (Cohen et al., 2023; Lee et al., 2023). Sự hỗ trợ từ lãnh đạo, việc quan tâm đến sức khỏe tinh thần của nhân viên và hệ thống ghi nhận công bằng đều góp phần tăng khả năng phục hồi và nâng cao mức độ hài lòng trong công việc.
Chính sách cân bằng giữa công việc và cuộc sống
Các chính sách như thời gian làm việc linh hoạt, lựa chọn làm việc từ xa và chế độ nghỉ phép hợp lý giúp giảm xung đột giữa công việc và trách nhiệm cá nhân, vốn là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến burnout ở phụ nữ (Hu et al., 2024; Wen, Hu, & Zhang, 2024). Khi những chính sách này được triển khai nhất quán, phụ nữ thường báo cáo mức độ căng thẳng thấp hơn và sự gắn kết với công việc được cải thiện rõ rệt.
Giải quyết vấn đề “việc không tên”
Nhiều nghiên cứu cho thấy việc phân bổ không công bằng các công việc “không mang lại cơ hội thăng tiến” có thể làm gia tăng nguy cơ burnout. Theo Babcock và cộng sự (2017), phụ nữ thường được giao những nhiệm vụ có “độ hiển thị” thấp như cố vấn, tổ chức hậu cần hay ghi chép; đây là những công việc đóng góp rất ít vào sự thăng tiến nhưng lại làm tăng đáng kể khối lượng công việc. Việc đào tạo quản lý để phân bổ các nhiệm vụ này công bằng hơn, đồng thời ghi nhận những đóng góp vô hình trong các đánh giá hiệu suất, có thể làm giảm áp lực về giới tại nơi làm việc tốt hơn (Kaplan, 2022).
Hỗ trợ từ đồng nghiệp và các nguồn lực chuyên môn
Việc tiếp cận các nhóm hỗ trợ đồng đẳng, mạng lưới cố vấn và các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tinh thần giúp nhân viên cảm thấy được kết nối và giảm bớt cảm giác cô lập. Bên cạnh đó, đào tạo quản lý để nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo và khuyến khích nhân viên tìm đến các nguồn hỗ trợ đã được chứng minh là góp phần giảm tỷ lệ kiệt sức (Lyubarova, Cook, & Goldstein, 2023).
Khai vấn chuyên môn và chăm sóc sức khỏe
Các bằng chứng gần đây cho thấy khai vấn (coaching) bao gồm khai vấn nghề nghiệp, cuộc sống, tâm lý và sức khỏe có thể giúp giảm căng thẳng và các triệu chứng burnout. Một thử nghiệm kiểm soát ngẫu nhiên cho thấy sáu phiên khai vấn trong vòng năm tháng giúp giảm đáng kể sự kiệt sức cảm xúc, đồng thời cải thiện chất lượng cuộc sống và khả năng phục hồi (Dyrbye et al., 2019).
Những nghiên cứu gần đây hơn cũng chỉ ra rằng khai vấn theo nhóm nhỏ có thể giúp giảm burnout gần 30% so với khai vấn cá nhân hoặc nhóm đối chứng (Palamara et al., 2025). Ngoài ra, khai vấn sức khỏe cũng được ghi nhận giúp giảm burnout và cải thiện tỷ lệ giữ chân nhân sự trong ngành điều dưỡng cấp cứu (O’Hara et al., 2024). Khai vấn mang lại một không gian hỗ trợ có cấu trúc để cá nhân làm rõ giá trị, tăng cường khả năng phục hồi, phát triển kỹ năng thiết lập ranh giới và thương lượng; những yếu tố đặc biệt quan trọng đối với phụ nữ khi phải đối mặt với áp lực công việc và các kỳ vọng giới tại nơi làm việc.
Phương pháp tiếp cận mang tính toàn diện trong tổ chức
Những sáng kiến hiệu quả nhất thường là những sáng kiến được tích hợp trực tiếp vào văn hóa nơi làm việc, thay vì để mỗi cá nhân tự xoay sở. Các nghiên cứu cho thấy những chiến lược mang tính tập thể như giao tiếp cởi mở, lãnh đạo hỗ trợ và cùng chia sẻ trách nhiệm về sức khỏe tinh thần sẽ mang lại hiệu quả cao hơn so với các nỗ lực đối phó riêng lẻ của từng cá nhân (Maslach & Leiter, 2016; Demerouti, Bakker, & Leiter, 2024).
Đối với phụ nữ, các giải pháp kết hợp giữa sự công nhận đóng góp công bằng, chính sách hỗ trợ phù hợp, phân bổ khối lượng công việc hợp lý và cơ hội tiếp cận khai vấn chuyên môn đặc biệt hiệu quả. Khi tổ chức giải quyết đồng thời các yếu tố gây căng thẳng mang tính cấu trúc và những kỳ vọng về giới, phụ nữ có xu hướng ít gặp burnout hơn và đạt mức độ hài lòng nghề nghiệp cao hơn.
Lời kết
Kiệt sức là cái giá quá đắt cho thành công, nhưng đôi khi nó cũng là lời nhắc để chúng ta dừng lại và thiết kế lại một cuộc sống thật sự phù hợp với mình. Những góc nhìn nghiên cứu cho thấy mục tiêu không chỉ đơn thuần là “quay lại làm việc”, mà quan trọng hơn là tìm lại sự kết nối với chính bản thân.
Bạn không chỉ được định nghĩa bởi những gì mình tạo ra. Giá trị của bạn lớn hơn bất kỳ vai trò hay danh hiệu nào. Và hành trình chữa lành có thể bắt đầu từ một quyết định rất giản dị: coi sự bình yên trong tâm hồn là nền tảng của thành công, chứ không phải phần thưởng xa xỉ dành cho một ngày nào đó trong tương lai.
Bài viết được Psychub tổng hợp và dịch từ nguồn:
Nurhazwani Faqihah Bahaman, Nur, & Moulton, N. H. (2025). The Factors of Burnout among Working Women. International Journal of Research and Innovation in Social Science, IX(IV), 76–87. https://doi.org/10.47772/ijriss.2025.90400006
Simpson, E. (2025, September 16). Burnout in Women: Signs, Causes, and What Actually Helps. Elizabeth Simpson Coaching. https://www.elizabethsimpsoncoaching.co.uk/post/burnout-in-women-signs-causes-and-what-actually-helps
Hammel-Kampus, F. (2024, September 20). Why High Achieving Women Burn Out | Blog | Moose Jaw Psychology. Moose Jaw Psychology. https://www.moosejawpsychology.ca/post/high-achieving-women-burnout
